بهار در قرآن

نوشته : سيد عزيز حسني

          چه زيباست جلوه هاي زيباي خلقت خداوندي در بهار ،به هرجا مي نگري اميد حيات وحركت ،زمين شكافته مي شود دانه ها جوانه مي زنند درختان از خواب بيدار شده براي انجام مسؤليت بندگي خود عاشقانه فصل جديد زندگي خود را با شكوفه ها مي آرايند رودخانه ها در سايه ي بارش ابر هاي فرمانبردار وآغوش كوهاي با صلابت ومتواضع خروشان براي نويد حيات تازه جاري مي شوند ،پرندگان با آواز خاشعانه شان سرود تسبيح سر مي دهند .وچه زيباست كه براي اين حركت وتكاپو جشن گرفته شود وعيدي گردد براي نوشدن حركت انساني ما وهمسو شدن در كاروان  تسبيح وحمد كائنات .

        وقرآن چه زيبا اين جلوه هاي زيبا وشگفت انگيزر را به تصوير مي كشد وانسان را متوجه اي اين مدرسه ي بزرگ مي نمايد وما دراين مقام نگهي گذرا به اين تصاوير قرآني مي اندازيم ودرسايه سار اين آيات شكوفه ها وميوه هاي تازه بر مي گيريم .

در واولين آيات قرآن در سوره ي بقره تمثيلي زيبا از حالت منافقان مي آورد كه از نوشدن وجريان حيات گريزانند واز رعد وبرق وبارش هاي فرآوان در هراسند ونوشدن وحيات را براي خويش مرگ ونابودي ميدانند وپيوسته در حيات بشري كساني بوده اند كه حاظر نيستند تغيري در خود ايجاد كنند ومي خواهند به حركت نادرست ومرگ آفرين خود ادامه دهند اينها دشمنان بهار وزندگي دوباره اند وبا جلوه گر شدن هر نشانه اي از بهار نله وفرياد سر ميدهند .

سوره بقرة آيه  19‏‏

‏ أَوْ كَصَيِّبٍ مِّنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصْابِعَهُمْ فِي آذَانِهِم مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ واللّهُ مُحِيطٌ بِالْكافِرِينَ ‏

‏          ترجمه : ‏‏يا گوئي داستان آنان همچون داستان كساني است كه به باران توفنده‌اي گرفتار آمده باشند كه از آسمان فرو ريزد ، و در آن ، انبوه تاريكيها و رعد و برق بوده باشد ، و از بيم مرگ انگشتان خود را در گوشهايشان فرو برند تا از صداي صاعقه در امان بمانند .  ( نمي‌دانند كه ) خدا از هر سو دور كافران را فرا گرفته است ( و هر وقت و هر جا بخواهد نابودشان مي‌نمايد ) .‏

سوره بقرة آيه  20‏‏

‏ يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ كُلَّمَا أَضَاء لَهُم مَّشَوْاْ فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُواْ وَلَوْ شَاء اللّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّه عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ‏

‏          ترجمه : ‏چنان است كه گوئي آذرخش آسمان مي‌‌‌خواهد ( نور ) چشمانشان را بربايد . هرگاه كه ( پيش پاي ايشان را ) روشن مي‌دارد ، به پيش مي‌روند . و چون ( محيط ) ايشان تاريك شود ، برجاي خود مي‌مانند . و اگر خدا مي‌خواست گوش و چشمان ايشان را از ميان مي‌برد . چه خدا بر هر چيزي توانا است .‏

آري اينان در مقابل نويد هدايت ورويش حيات انساني چشم هاي خود را مي بندند  گويا جريان رويش نسلي ديگر از انسان ها را نمي بينند رويشي كه بهترين است كه براي بشريت رويده است ،گوش هاي خود را از ترس شنيدن هدايت وصداي جريان بهار انساني به كري  مي اندازند .اما بايستي اينان بدانند رويش بهاري انسانيت وزنده شدن دوباره وتغيير در مسير بشريت قانوني خدايي است وبهار نويد دهنده ي اين جريان است .

ودر تصويري كه نشان از رحمت ولطف الهي است خطاب به انسانيتي كه مي بايست مسير عبوديت را برگيرد به حيات دوباره ونعمات حيات دوباره اشاره مي كند ورويكرد شكر را بجاي شرك وبندگي غير خدا را شايسته انسان  ميداند.

       سوره بقرة آيه  22‏

 ‏ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشاً وَالسَّمَاء بِنَاء وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقاً لَّكُمْ فَلاَ تَجْعَلُواْ لِلّهِ أَندَاداً وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ‏

‏          ترجمه :‏خداي شما كسي است كه زمين را برايتان بگسترد ( و آن را در خور اقامت و سكونت كرد ) و آسمان را ( با تمام اجرام و ستارگان ، بسان ) كاخي بيافريد و از آسمان آب فرو فرستاد و با آن ، انواع ( گياهان و درختان و ) ثمرات را به وجود آورد تا روزي شما گردند . پس شركاء و همانندهائي براي خدا به وجود نياوريد ، در حالي كه شما ( از روي فطرت ) مي‌دانيد ( كه چنين كاري درست نيست ) .‏

زمين با بارش باران سفره ي رنگين خود را مي گستراند وانواع واقسام نوشنيدني ها وخوراكيها را به انسان تقديم مي دارد وچه زشت است كه از ديگري تقدير شود وغير او فرمانبرداري شود وخداي مهربان مهرورز فراموش گردد.

قرآن هرگاه بهشت را كه جايگاه همه ي خوبي هاو زيباي هاست به تصوير مي كشد بدان جلوه اي بهاري ميدهد كه نشان از زيباي  ورشد وسر زندگي است ،جايگاهي كه نتيجه بارش باران هدايت بر سر زمين وجود انساني است وبهاري شدن شخصيت  اوست وحالا شبيه آن را بصورت حقيقي مي يابند  .

سوره بقرة آيه  25‏‏

‏ وَبَشِّرِ الَّذِين آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُواْ مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍ رِّزْقاً قَالُواْ هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِن قَبْلُ وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهاً وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ‏

‏          ترجمه : ‏‏مژده بده به كساني كه ايمان آورده‌اند و كردار نيكو انجام داده‌اند ، اين كه ايشان را است باغهاي ( بهشتي ) كه در زير درختان آن رودها روان است . هرگاه بعضي از ميوه‌هاي آنها بديشان عطاء شود ، گويند : پيشتر اين نصيبمان گشته بود ، و همسان آن را آورده‌اند .  ( چه چنين ميوه‌هائي در جنس و شكل يكي بوده ، ولي طعم و مزه جداگانه‌اي دارند ) . و در آنجا همسران پاك و بي‌عيبي داشته و در آنجا جاويدان خواهند ماند .‏

كساني هستند كه با وجود بارش فرآوان نعمات مسؤليت شهادت وبندگي را به انجام نرسايدند وبهار خويش را هم به نابودي كشاندند  همچون بني اسرائيل كه موضعگيري شايسته اي در مقابل بارش نعمات دنيوي وبارش هدايت معنوي نداشتند .

سوره بقرة آيه  57‏

‏ وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُواْ مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِن كَانُواْ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ‏

‏          ترجمه : ‏و ( از جمله نيكيهائي كه در حق شما روا داشتيم ، اين كه ) ابر را چون سايه‌باني ، بالاي سرتان نگاه داشتيم و براي شما ترنجبين و بلدرچين فرستاديم ( و گفتيم : ) از چيزهاي پاكي بخوريد كه روزي شما كرده‌ايم .  ( ولي ايشان كفران نعمت كردند و ناسپاسي ورزيدند ) و بر ما ستم نكردند ، بلكه بر خود ستم نمودند .‏

وداعي هدايت وبهارانساني به فرمان خدا زندگي خشك دنيوي آنها را متغير مي سازد تا اين انسانها بجاي فساد به اصلاح پردازند .

سوره بقرة آيه  60‏

‏ وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِب بِّعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْناً قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ كُلُواْ وَاشْرَبُواْ مِن رِّزْقِ اللَّهِ وَلاَ تَعْثَوْاْ فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ ‏

‏          ترجمه : ‏و ( به ياد آوريد ) هنگامي را كه موسي براي قوم خود طلب آب كرد ( وقتي كه در بيابان ، تشنگي بر همگان چيره شده بود ) . پس گفتيم : عصاي خويش را بر سنگ بزن . آن گاه دوازده چشمه از سنگ جوشيدن گرفت . هر تيره‌اي از مردم ، آبشخور خود را دانست ( و بديشان گفتم : ) از روزي خدا بخوريد و بنوشيد و تباهكارانه در زمين به لاف و گزاف و تجاوز و تعدّي نپردازيد .‏

اما كساني كه حيات  ورويش گسترده را بر نمي تابند مي خواهند حركت بهار طبيعت را نيز به چيزهاي كم ارزش فدا سازند وبه رويش هاي مقطعي وغير لازم بشريت را مشغول سازند وحركت بهاري را نيز به انحراف كشانند  همانطوري كه هدايت را بخاطر مطامع دنيوي تغير مي دهند 

سوره بقرة آيه  61‏‏

‏ وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَن نَّصْبِرَ عَلَىَ طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنبِتُ الأَرْضُ مِن بَقْلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ اهْبِطُواْ مِصْراً فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَآؤُوْاْ بِغَضَبٍ مِّنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُواْ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعْتَدُونَ ‏

‏          ترجمه : ‏

‏و ( به ياد آوريد ) آن گاه را كه گفتيد : اي موسي ! ما بر يك خوراك ( ترنجبين و بلدرچين ) شكيبائي نداريم . از خداي خود بخواه كه براي ما آنچه را زمين از سبزي و خيار و گندم و سير و عدس و پياز مي‌روياند ، بيرون آورد . موسي گفت : آيا برآنيد كه چيز پست‌تر را جانشين چيز بهتر سازيد ؟ پس ( از سرزمين سيناء ) به شهري ( از شهرها ) فرود آييد كه در آنجا آنچه را خواسته‌ايد خواهيد يافت ، و ( به سبب اين غرور و سرمستي و سركشي ) گرفتار خواري و تنگدستي شدند و در خور خشم خدا گرديدند . اين هم بدان علّت بود كه به آيات خدا بي‌باور شدند و پيغمبران را بدون سبب و تنها به انگيزه مخالفت با حق مي‌كشتند . اين ( تكفير آيات و كشتن پيامبران ، بر اثر تكرار گناهان و غرق شدن در معاصي بود كه بديشان جرأت داده بود كه ) سركشي كنند و به تجاوز و تعدّي دست يازند .‏

بارش هدايت وباران بهاري حيات تنها با زمين هاي آماده وحاصلخيز ميانه دارد وچه سرزمينهاي زيادي كه بارش براي انها نفعي ندارد وچه زمين ودل هاي كه با كمي بارش هدايت وباران بهاري ميشوند وبهره مي دهند .وبا كساني كه نمي خواهند بهار را دعوت نمايندد وعيد گيرند چه مي توان گفت ؟!!

سوره بقرة آيه  264‏‏

‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِكُم بِالْمَنِّ وَالأذَى كَالَّذِي يُنفِقُ مَالَهُ رِئَاء النَّاسِ وَلاَ يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً لاَّ يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِّمَّا كَسَبُواْ وَاللّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ ‏

‏          ترجمه : ‏اي كساني كه ايمان آورده‌ايد ! بذل و بخششهاي خود را با منّت و آزار ، پوچ و تباه نسازيد ، همانند كسي كه دارائي خود را براي نمودن به مردم ، رياكارانه صرف مي‌كند و به خدا و روز رستاخيز ايمان ندارد . مَثَل چنين كسي همچون مَثَل قطعه سنگ صاف و لغزنده‌اي است كه بر آن ( قشري از ) خاك باشد ( و بذرافشاني شود ) ، و باران شديدي بر آن ببارد ( و همه خاكها و بذرّها را فرو شويد ) و آن را به صورت سنگي صاف ( و خالي از هر چيز ) برجاي گذارد .  ( چنين رياكاراني ) از كاري كه انجام داده‌اند سود و بهره‌اي برنمي‌گيرند ، و خداوند گروه كفرپيشه را ( به سوي خير و صلاح ) رهنمود نمي‌نمايد .‏

سوره بقرة آيه  265‏

‏ وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَتَثْبِيتاً مِّنْ أَنفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِن لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ‏

‏          ترجمه : ‏مثل كساني كه دارائي خود را براي خوشنودي خدا و استوار كردن جانهاي خود ( بر ايمان و احسان ) صرف مي‌كنند ، همچون مثل باغي است كه روي پشته‌اي باشد ( و از هواي آزاد و نور آفتاب به حدّ كافي بهره گيرد ) و باران شديدي بر آن ببارد و در نتيجه چندين برابر ميوه دهد ، و اگر هم باران شديدي بر آن نبارد ، باران خفيفي بر آن ببارد ،  ( به سبب خاك خوب و آفتاب مناسب و هواي آزاد ، باز هم ببار نشيند ) ، و آنچه را انجام مي‌دهيد خدا مي‌بيند .‏

ودر يك تصوير بهاري ديگر كفرو ناسپاسي وبهره نگرفتن از هدايت را اتشي ميداند بر سرزمين بهاري وآتشي براي نابودي بهار اخروي آنها وچه كسي مي پذيرد باغ وبوستهان هاي خود را بسوزاند ونابود سازد وبهار خشنودنباشد وبراي حفظ سرزمين بهاري  خود تلاش نورزد ، آنگاه كه بيشترين نياز را به اين سرزمين بهاري دارد .

سوره بقرة آيه  266‏‏

‏ أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَن تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِّن نَّخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاء فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمُ الآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ‏

‏          ترجمه : ‏آيا كسي از شما دوست مي‌دارد كه باغي از درختان خرما و انگور داشته باشد كه از زير درختان آن ، جويبارها روان باشد و براي او در آن هرگونه ميوه‌اي ( از ميوه‌هاي ديگر ) باشد ، و در حالي كه به سن پيري رسيده و فرزنداني ( كوچك و ) ضعيف داشته باشد ،  ( در اين هنگام ) گردبادي ( كوبنده ) كه در آن آتش ( سوزاني ) باشد ، به باغ برخورد كند و آن را بسوزاند ؟ ! اين چنين خداوند آيات خود را برايتان بيان و آشكار مي‌سازد ، شايد بينديشيد ( و با نيروي انديشه راه حق را بيابيد ) .‏

ومگر نمي نگريد چگونه دانه ي خشك ومرده با بارش باران  جوانه مي زند ودانه شكافته مي شود وحيات دوباره شروع مي شود به همين صورت هم دوباره انسان بار ديگر در بارش اخروي زنده مي شود وحيات جديدي را شروع مي نمايد وكسي كه در مقابل بارش (نزول)هدايت موضعگيري درستي نموده ودر وجودش ايمان جوانه زده وميوه ي شايسته داده  در بهار هميشگي اخروي شادمان است وكسي كه چنين ننمود بسوي مرگ ونابودي وآتش رهسپار مي شود.

 سوره أنعام آيه  95‏

‏ إِنَّ اللّهَ فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَمُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ ذَلِكُمُ اللّهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ ‏

‏          ترجمه : ‏‏اين خدا است كه دانه و هسته را مي‌شكافد ( و گياه و درخت از آنها مي‌روياند . همو است كه ) زنده را از مرده ، و مرده را از زنده بيرون مي‌آورد ( از قبيل آفريدن انسان از خاك ، و توليد شير از حيوان ) . اين ( چنين قادر توانائي ) خداي شما است . پس چگونه ( پس از اين بيان ، از عبادت يزدان به عبادت ديگران مي‌گرائيد ، و از حق ) منحرف مي‌شويد ؟‏

ومومنانه جلوه ي بهار را بنگر كه خداوند چه زيبا توصيف مي كن تصويري زنده ونمايشي عبرت آموز كه چشم ها از نظاره اش سير نمي شوند ودل ها در نسيمش شادمانه سرود تسبيح سر ميدهند .

سوره أنعام آيه  99‏‏

‏ وَهُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِراً نُّخْرِجُ مِنْهُ حَبّاً مُّتَرَاكِباً وَمِنَ النَّخْلِ مِن طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِّنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهاً وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ انظُرُواْ إِلِى ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ إِنَّ فِي ذَلِكُمْ لآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ‏

‏          ترجمه :‏و او كسي است كه از ( ابرِ ) آسمان ، آب ( باران ) فرو مي‌فرستد ، و ما ( كه خدائيم ، با قدرت سترگ خود ) به وسيله آن آب ، همه رُستنيها را مي‌رويانيم و از رُستنيها سبزينه بيرون مي‌آوريم ، و از آن سبزينه ، دانه‌هاي تنگاتنگ يكديگر ، و از شكوفه‌هاي درخت خرما خوشه‌هاي آويزان نزديك بهم و در دسترس ، و باغهاي انگور و زيتون و انار پديد مي‌سازيم كه ( در شكل و مزه و بو و سود ) همگون و يا غيرهمگونند . بنگريد به ميوه نارس و رسيده يكايك آنها ، آن گاه كه ميوه دادند . بيگمان در اين ( گوناگوني دروني و بيروني و تغيير آغاز و انجام ميوه‌ها ) نشانه‌ها و دلائل ( خداشناسي ) است براي كساني كه ( حق را مي‌پذيرند و بدان ) ايمان مي‌آورند .‏

ادامه دارد ...